Төленді Айгерім Бақбергенқызы
Алматы облысы Талғар ауданы Еңбекші ауылы
№39 жалпы білім беретін орта мектептің
бастауыш сынып мұғалімі
TOP IQ электронды оқулығы – бастауыш білім берудегі цифрлық трансформацияның тиімді құралы
«Білімнің болашағы – цифрлық технологияда емес, сол технологияны оқушының мүмкіндігін ашуға бағыттайтын ұстаздың шеберлігінде.»
Цифрлық білім беру – сапалы білімнің жаңа бағыты. Қазіргі қоғамның қарқынды дамуы білім беру жүйесіне жаңа талаптар қойып отыр. Ақпараттық технологиялардың кеңінен қолданылуы білім беру мазмұнын жаңартумен қатар, оқыту тәсілдерін де түбегейлі өзгертуде. Бүгінгі мектептің басты мақсаты – оқушыны тек біліммен қаруландыру ғана емес, алған білімін өмірлік жағдаяттарда тиімді қолдана алатын, шығармашылық ойлайтын, цифрлық ортада еркін әрекет ететін тұлға қалыптастыру.
Қазақстан Республикасында білім беруді цифрландыру мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының біріне айналды. Бұл бағыт мұғалімнен жаңа цифрлық құзыреттерді меңгеруді, ал оқушыдан ақпаратпен сауатты жұмыс істей білуді талап етеді. Осындай жағдайда электронды оқулықтар білім беру сапасын арттырудың маңызды құралы ретінде ерекшеленеді.
Бастауыш сыныпта тұлғаның интеллектуалдық және танымдық дамуының іргетасы қаланатын кезең. Сондықтан дәл осы кезеңде қолданылатын цифрлық ресурстардың сапасы мен педагогикалық мүмкіндіктері ерекше маңызға ие. Өз тәжірибемде TOP IQ электронды оқулығын жүйелі пайдалану арқылы оқушылардың оқу белсенділігі мен білім сапасының айтарлықтай артқанын байқадым. Бұл мақалада сол тәжірибенің ғылыми-әдістемелік талдауы ұсынылады.
Цифрлық трансформация және бастауыш білім
Цифрлық трансформация – бұл тек қағаз оқулықты электронды нұсқамен алмастыру емес. Ол оқыту философиясының өзгеруі, білім беру мазмұнының жаңаруы және оқушының білімді меңгеру тәсілдерінің жетілдірілуі.
Заманауи оқушы визуалды ақпаратты тез қабылдайды, қысқа уақыт ішінде бірнеше ақпарат көздерімен жұмыс істей алады және интерактивті ортада белсенді әрекет етеді. Сондықтан дәстүрлі түсіндіру әдістері цифрлық ресурстармен толықтырылған кезде ғана жоғары нәтижеге жеткізеді.
TOP IQ платформасы осы қажеттіліктерді ескеріп әзірленген білім беру жүйесі болып табылады. Онда мәтін, анимация, бейнематериал, дыбыстық сүйемелдеу, ойын элементтері және автоматтандырылған бағалау жүйесі өзара үйлестірілген. Бұл оқушының көру, есту және практикалық әрекет арқылы білім алуына мүмкіндік береді.
TOP IQ платформасының педагогикалық мүмкіндіктері
TOP IQ электронды оқулығы оқу материалын қызықты әрі түсінікті түрде ұсынады. Оның басты ерекшелігі – оқушыны пассивті тыңдаушы емес, белсенді қатысушы ретінде қалыптастыру.
Платформа арқылы:
- жаңа тақырып интерактивті түрде түсіндіріледі;
- оқушы білімін бірден тексере алады;
- тапсырмалар бірнеше деңгейде беріледі;
- оқыту қарқыны әр баланың мүмкіндігіне бейімделеді;
- қалыптастырушы бағалау автоматтандырылады;
- мұғалім оқу жетістіктерін нақты бақылай алады.
Электронды оқулықтың мазмұны мемлекеттік оқу бағдарламасына сәйкес жүйеленгендіктен, мұғалімге қосымша материал іздеуге кететін уақытты үнемдейді.
Педагогикалық тәжірибе
Мен бастауыш сынып мұғалімі ретінде TOP IQ платформасын математика, қазақ тілі, әдебиеттік оқу және жаратылыстану,дүниетану сабақтарында тұрақты қолданамын.
1-сурет. TOP IQ платформасын пайдалану арқылы өткізілген сабақ
2 «Ә» сыныбында жаратылыстану пәнінен «Кім жылдам?» тақырыбын оқыту барысында TOP IQ электронды оқулығының интерактивті мүмкіндіктері тиімді пайдаланылды. Сабақтың мақсаты – оқушылардың қозғалыс жылдамдығы туралы түсінігін қалыптастыру, әртүрлі жануарлар мен көлік түрлерінің қозғалысын салыстыру арқылы талдау және қорытынды жасау дағдыларын дамыту болды.Сабақтың қызығушылықты ояту кезеңінде оқушылар TOP IQ платформасындағы бейнеанимацияны тамашалап, қозғалыс жылдамдығы туралы бастапқы түсініктерін қалыптастырды. Анимациялық көрнекіліктер мен бейнематериалдар оқушылардың назарын жаңа тақырыпқа аударып, олардың танымдық қызығушылығын арттырды.
Жаңа білімді меңгеру кезеңінде электронды оқулықтағы интерактивті тапсырмалар орындалды. Оқушылар жануарлар мен көлік түрлерінің жылдамдықтарын салыстырып, ақпаратты талдады, болжам жасап, өз пікірлерін дәлелдеуге үйренді. Платформадағы көрнекі материалдар мен ойын элементтері оқу тапсырмаларын қызықты әрі түсінікті етті.
Бекіту кезеңінде деңгейлік тапсырмалар ұсынылды. Әр оқушы өз дайындық деңгейіне сәйкес тапсырмаларды орындап, алған білімін тәжірибеде қолдануға мүмкіндік алды. Тапсырмалар аяқталғаннан кейін жүйе орындалған жұмыстың нәтижесін автоматты түрде көрсетіп, оқушылар өз қателерін бірден анықтап, қайта орындау арқылы білімдерін толықтырды. Бұл қалыптастырушы бағалаудың тиімді жүзеге асуына және оқушылардың оқу жетістіктерін дер кезінде бағалауға мүмкіндік берді.
Сабақтың қорытынды бөлімінде рефлексия ұйымдастырылып, оқушылар өз жұмыстарына талдау жасады. Олар қай тапсырманы оңай орындағанын, қандай тапсырмалар қиындық туғызғанын айтып, келесі сабақта нені жетілдіру қажет екенін анықтады. Мұндай жұмыс оқушылардың өзін-өзі бағалау дағдысын қалыптастырып, оқу үдерісіне жауапкершілікпен қарауына ықпал етті.
TOP IQ платформасы тек жаратылыстану пәнінде ғана емес, басқа оқу пәндерінде де жүйелі қолданылып келеді. Мысалы, дүниетану сабақтарында «Ғарыш әлемі», «Табиғат құбылыстары» тақырыптарын меңгеруде анимациялық модельдер мен бейнематериалдар пайдаланылса, қазақ тілі пәнінде «Сөйлем мүшелері» тақырыбын бекіту кезінде интерактивті жаттығулар орындалды. Әдебиеттік оқу сабақтарында мәтіннің мазмұнын талдау, негізгі ойды анықтау және кейіпкерлердің іс-әрекетіне баға беру тапсырмалары электронды оқулық арқылы ұйымдастырылды.
Әріптестермен кәсіби тәжірибе алмасу мақсатында аудандық «Үздік бастауыш сынып мұғалімі» байқауына қатыстым. Байқаудың «Үздік әдіс-тәсілдер» кезеңінде TOP IQ электронды оқулығының білім беру үдерісіндегі мүмкіндіктері мен артықшылықтары туралы тәжірибеммен бөлістім. Өз баяндамамда платформаның интерактивті тапсырмалары, саралап оқытуға қолдау көрсетуі, қалыптастырушы бағалауды тиімді ұйымдастыруы және оқушылардың оқу мотивациясын арттырудағы рөлі жан-жақты көрсетілді. Сонымен қатар сабақ барысында қолданылатын нақты әдіс-тәсілдер мен авторлық тәжірибеден мысалдар ұсынылып, TOP IQ платформасының бастауыш сынып оқушыларының функционалдық сауаттылығын, цифрлық құзыреттілігін және зерттеушілік дағдыларын дамытудағы тиімділігі дәлелденді. Байқауға қатысу тәжірибесі цифрлық білім беру ресурстарын тиімді қолданудың кәсіби маңызын айқындап, педагогикалық тәжірибемді жетілдіруге және әріптестер арасында тәжірибе алмасуға мүмкіндік берді.
Қамқор жасанды интеллектісін әдебиеттік оқу сабақтарында тиімді қолдану
Бастауыш сынып оқушыларының оқу сауаттылығын, сыни ойлауын және зерттеушілік дағдыларын дамыту мақсатында әдебиеттік оқу сабақтарында «Қамқор» жасанды интеллектісі тиімді қолданылып келеді. Сабақ барысында оқушылар шығарманың мазмұнын талдаумен қатар, Қамқор жасанды интеллектісімен сұхбат құрып, кейіпкерлердің іс-әрекетіне қатысты сұрақтар қойып, қосымша мәліметтер іздестіреді.
Мысалы, белгілі бір мәтінді оқығаннан кейін оқушылар жасанды интеллектіге шығарманың тақырыбы, негізгі идеясы, автор туралы мәлімет, кейіпкерлердің мінез-құлқы немесе шығармада көтерілген құндылықтар жөнінде сұрақтар қояды. Алынған ақпаратты оқулықтағы мәліметтермен салыстырып, өз ойларын дәлелдеуге және қорытынды жасауға үйренеді.
Мұндай жұмыс оқушылардың мәтінмен жұмыс істеу дағдыларын жетілдіріп қана қоймай, ақпаратты саралау, сұрақ қоя білу, талдау, дәлелдеу және цифрлық сауаттылық құзыреттерін дамытуға ықпал етеді. Сонымен қатар Қамқор жасанды интеллектісін оқу үдерісінде орынды пайдалану оқушылардың сабаққа қызығушылығын арттырып, өздігінен ізденуге және шығармашылықпен жұмыс жасауға ынталандырады.
Бұл тәжірибе жасанды интеллектінің мұғалімді алмастырмайтынын, керісінше оқу үдерісін байытып, мұғалімнің жетекшілігімен оқушылардың білімін тереңдетуге қызмет ететін тиімді цифрлық көмекші екенін көрсетті
Мұғалімнің кәсіби дамуына ықпалы
TOP IQ платформасы мұғалімнің кәсіби қызметін ұйымдастыруда да үлкен мүмкіндік береді.
Электронды оқулық:
- сабаққа дайындық уақытын қысқартады;
- цифрлық ресурстарды тиімді қолдануға жағдай жасайды;
- оқу жетістіктерін бақылауды жеңілдетеді;
- сараланған тапсырмалар әзірлеуді оңайлатады;
- қалыптастырушы бағалауды жүйелейді;
- шығармашылық сабақтар ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Мұғалім уақытын техникалық жұмыстарға емес, оқушылардың жеке дамуын қолдауға және сабақтың сапасын арттыруға бағыттай алады.
Қорытынды
Нағыз цифрлық білім беру – технологияны қолданумен емес, оны оқушының дамуына қызмет еткізе білумен өлшенеді. TOP IQ электронды оқулығы менің педагогикалық тәжірибемде сабақтың сапасын арттырып қана қоймай, оқушылардың білімге деген қызығушылығын, зерттеушілік қабілетін және өзіне деген сенімін нығайтқан тиімді құралға айналды. Сондықтан TOP IQ платформасы – цифрлық трансформация жағдайында бастауыш білім берудің мазмұнын жаңғыртып, сапалы білім мен саналы ұрпақ тәрбиелеуге қызмет ететін заманауи педагогикалық шешім деп сеніммен айтуға болады.
Пайдаланылған әдебиеттер
- Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы.
- Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың, бастауыш, негізгі орта және жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттары.
- Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі. Орта білім беруді цифрландыру бойынша әдістемелік ұсынымдар.
- UNESCO. ICT Competency Framework for Teachers.
- OECD. The Future of Education and Skills 2030.
- Қазақстан Республикасы Президентінің білім беру саласын цифрландыру жөніндегі стратегиялық құжаттары.
